«داد» در اندیشه‌ی سیاسی- اجتماعی حکیم نظامی گنجه‌ای

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب

چکیده

چکیده:
عدالت یکی از آرزوهای دیرینه انسان برای دستیابی به کمال و سعادت بوده تا در آن رستگاری فردی و اجتماعی خویش را تحقق بخشد و در فضای مساعدش استعدادهای خود را از قوه به فعل آورد و کمال معنوی را با آرامش روحی و بی‌نیازی مادی درآمیزد. اما بیان این آرزو بر حسب زمان و مکان جلوه‌های گوناگونی پذیرفته است. حکیم نظامی از شاعران «آرمان‌گرا» و فریاد او فریاد «برابری خواهی و دادخواهی» است. او مدافع و مبلّغ عدالت و برابری و مخالف جور نظام‌های سیاسی متغلّب بود.
در این پژوهش مفهوم « داد» و « آرمان شهر» تبیین می شود و به مقام والای انسان در خمسه‌ی نظامی می‌پردازد و مقوله‌ی « داد» در اشعار نظامی مورد بررسی می‌شود. حکیم نظامی برای تحقق داد و برابری، آرمان شهری با نظام اجتماعی بی طبقه معرفی می کند و نظریه خود را در رابطه‌ی «داد» و «حاکمیت» ارائه می‌دهد. نظامی عدالت پیشگی را از ویژگی اصلی سلاطین می‌داند و علیه «بی‌دادی» زمامدارن روزگارش اعتراض می‌کند.

کلید واژگان : داد ، نظامی ، آرمان‌شهر، نظام اجتماعی.

کلیدواژه‌ها


  1. آذر فرنبغ. فرخزاد(1381). کتاب سوم دینکرد، انتشارات فرهنگی دهخدا، فریدون فضیلت، تهران، چاپ اول.
  2. اصیل، حجت‌اله(1371). آرمانشهر در اندیشه ایرانی، نشر نی، تهران چاپ اول.
  3. ثروت، منصور(1370). گنجینه حکمت در آثار نظامی، چاپ نخست، تهران: امیرکبیر.
  4. دهخدا، علی‌اکبر(1337). لغت‌نامه، دانشگاه تهران: مؤسسه­ دهخدا.
  5. زرین کوب، عبدالحسین(1372). پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد؛ (درباره زندگی،آثار و اندیشه نظامی)؛ چاپ نخست، تهران: انتشارات سخن.
  6. زنجانی،برات(1378). احوال و اثار و شرح مخزن الاسرار نظامی؛چاپ پنجم،تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  7. صفا، ذبیح‌اله (1381). تاریخ ادبیات در ایران. جلد 2. چاپ پانزدهم، تهران: انتشارات فردوس.
  8. طباطبایی، جواد (1368). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشهسیاسی در ایران، چاپ دوم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  9. فارابی، ابونصر محمد.(1371). سیاست مدینه، چاپ دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  10. کریستین سن، آرتور(1384). ایران در زمان ساسانیان، نشر صدای معاصر، رشید یاسمی، تهران، چاپ چهارم.
  11. مجتبایی،فتح‌اله(1352). شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.
  12. معین، محمد(1381). فرهنگ فارسی، چاپ پانزدهم،تهران: امیرکبیر.
  13. نظامی، الیاس بن یوسف(1366). کلیات خمسه حکیم نظامی گنجه­ای؛ [بی نام تصحیح]؛ چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.