فراخوانی شخصیت ایرانی شهرزاد در شعر شاعران معاصر عراق

نویسندگان

1 باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه ازاد اسلامی واحد اسلام ابادغرب

2 دانشگاه ایلام

چکیده

فراخوانی اسطوره‌ها و شخصیت‌های سنتی از جمله مسائل مهمی است که مورد توجه شاعران معاصر عربی بوده و بازتاب بسیاری در آثارشان داشته است. رویکرد شاعر معاصر به این شیوه، برخاسته از اوضاع سیاسی- اجتماعی کشورش است. به دیگر بیان، از خلال شخصیت‌های سنتی، مردمی و اسطوره‌ای و با زبانی نمادین و رمزگونه آراء و آلام خود و ملّتش را بیان می‌کند. شهرزاد از جمله مشهورترین افسانه‌های ایرانی هزار و یک شب بوده که مورد توجه شاعران آرمان‌خواه عراق قرار گرفته است؛ لذا این مقاله کوشیده است تا به روش توصیفی ـ تحلیلی، به ذکر نمونه‌هایی از فراخوانی شخصیت مذکور و دلایل آن، در شعر برخی از شاعران معاصر عراق مانند البیاتی، سیاب، ملائکة جواهری و ... بپردازد. نتایج نشان از آن دارد که شاعران عراقی معاصر کوشیده‌اند با کاربرد نمادین شهرزاد، تابلویی گویا از اوضاع آشفته سیاسی- اجتماعی عراق را ترسیم کنند و با تشبیه وعده‌های پوچ سران عربی به قصه‌های شهرزاد، ضمن دعوت انقلابیون به صبر و استقامت، به آنان نوید آزادی داده و برای تحقق آرمان‌شهر خویش از آن استمداد بجویند.

کلیدواژه‌ها


منابع
قرآن کریم.
آل طعمة، سلمان هادی (۲۰۰۲). رواد الشعر الحر فی العراق، بیروت: دارالبلاغة.
ابن ندیم (1366). الفهرست، ترجمه و تحقیق محمدرضا تجدّد، تهران: امیرکبیر.
اسماعیل، عزالدین (1963). التفسیر النفسی للأدب، قاهره: دارالمعارف.
ألف لیلة و لیلة (بی­تا)، قاهره: مکتبة مصر.
البیاتی، عبد­الوهاب (۱۹۹۵). الأعمال الشعریة، المجلد الثانی، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
بلاطة، عیسی (۲۰۰۷). بدر الشاکر السیاب، حیاته و شعره، طبعة السادسة، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
بولفینچ، تامس (1377). عصر افسانه، ترجمه مهداد ایرانی و کافیه نصیری، تهران: قطره.
بیضایی، بهرام (1383). ریشه­یابی درخت کهن، تهران: انتشارات روشنگران.
تقوی، رسول (۱۳۸۲). نمایش در ادب معاصر عرب، نمایش عربی، تهران: انتشارات نماین.
جحا، میشال خلیل (۱۹۹۹). الشعر العربی الحدیث، بیروت: دار العودة.
الجواهری، محمد مهدی (۲۰۰9). دیوان، بغداد: دارالحریّة.
جیده، عبدالحمید (1980). الاتجاهات الجدیدة فی الشعر العربی المعاصر، بیروت: مؤسسة نوفل.
حاجی­زاده، مهین و علی فضا مرادی(۱۳۹۰)، غربت­گزینی در شعر بدر شاکر السیاب، فصلنامه­ لسان مبین. سال دوم، شماره­ سوم، صص 72-45.
15. حبیبی، علی­اصغر و مجتبی بهروزی (۱۳۹۰). کاربرد دوگانه (موازی معکوس) نقاب سندباد در شعر عبد الوهاب البیاتی، فصلنامه­ لسان مبین، سال دوم، شماره­ سوم، صص 96-73.
حسینی، مریم و حمیده قدرتی (1391). روند قصه­گویی در توالی قصه­های هزار و یک شب، متن شناسی ادب فارسی، سال چهارم، شماره اول، صص 38-15.
حمّود، محمد العبد (1996). الحداثة فی الشعر العربی المعاصر، بیروت: الشرکة العالمیة للکتاب.
رزّوق، اسعد (1990). الأسطورة فی الشعر المعاصر، چاپ دوم، بیروت: دارالحمراء.
زاید، علی عشری (2006). استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر، قاهره: دارغریب.
زرین­کوب، عبدالحسین (1369). نقد ادبی، تهران: امیرکبیر.
ستاری، جلال (1386). افسون شهرزاد، پژوهشی در هزار افسان، تهران: انتشارات توس.
السیاب، بدر شاکر (۲۰۰۵). دیوان، المجلّد الأول، بیروت: دارالعودة.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (۱۳۸۰). شعر معاصر عرب، تهران: سخن.
ضیف،  شوقی (1388). البحث الأدبی: مناهجه و مصادره، تحقیق بتول مشکین فام، تهران: سمت.
عباس، احسان (۱۹۲9). إتجاهات الشعر العربی المعاصر، عمان: دار الشروق.
ـــــــــــ (۱۹۵۴). عبد­الوهاب البیاتی. الشعر العراقی الجدید، طبعة الثانیة، بیروت: دارصادر.
غنیم، کمال احمد (۱۹۹۸). عناصر الإبداع الفنی فی الشعر احمد مطر، قاهره: مکتبة مدبولی.
کامبل، روبرت (۱۹۹۶). اعلام الادب العربی المعاصر، بیروت: الشرکة المتحدة للتوزیع.
کفافی، محمد عبدالسلام (1382). ادبیات تطبیقی، ترجمه سید حسین سیدی، مشهد: انتشارات استان قدس رضوی.
گرین، ویلفرد و دیگران (1385). مبانی نقد ادبی، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: نیلوفر.
گویارد، ام.اف. (1374). ادبیات تطبیقی، ترجمه علی­اکبر خان­محمدی، تهران: انتشارات پاژنگ.
مطر، احمد (۲۰۰۱). الأعمال الشعریة الکاملة، طبعة الثانیة، لندن: بی­نا.
معصومی، همایون (۱۳۷۹). مصطفی جمال­الدین، پایان­نامه­ کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت معلم.
معین، محمد (1364). فرهنگ فارسی معین، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
الملائکه، نازک (۱۹۹۷). دیوان. المجلد الثانی. بیروت: دارالعودة.
36. ممتحن، مهدی و محبوبه بهمنی (1391). بررسی تطبیقی اندیشه­های علامه اقبال لاهوری و امیرالشعراء شوقی، شماره 24، مجله مطالعات ادبیات تطبیقی جیرفت، صص30-7.
نعمان، خلف رشید (۱۴۲۶). الحزن فی شعر بدر شاکر السیاب، بیروت: دارالعربة للموسوعات.
نمر، موسى (2004)، توظیف الشخصیات التاریخیة فی الشعر الفلسطینی المعاصر، مجلة عالم الفکر، مج 33، ع2، أکتوبر و دیسمبر، الکویت.
وهبه، مجدی (1974). معجم مصطلحات الأدب، بیروت: دارالقلم.      
 
منابع اینترنتی
ـ ادب: الموسوعة العالمیة فی الشعر العربی، وب سایت تخصصی http://www.adab.com