پژوهش تطبیقی مرثیه های خاقانی و ابن نباته مصری در سوگ فرزندشان

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه آزاد اسلامی علی آباد کتول

چکیده

مرثیه‌سرایی یکی از قدیمی‌ترین فنون شعری است که از دیرباز حضور خود را در دیوان‌های شعری بیشتر اقوام و ملل به ثبت رسانده است. در ادبیات فارسی و عربی، شاعران زیادی بودند که در این فن از نام‌آوران به شمار می‌روند. رودکی سمرقندی، محتشم کاشانی، مسعود سعد، خاقانی، حافظ و... در ادبیات فارسی و خنساء، ابو ذؤیب هذلی، ابن رومی، ابوالحسن تهامی، ابن نباته مصری و... در ادب عربی، برخی از مشاهیر مرثیه‌سرایی به شمار می‌روند. این شاعران غالبا به خاطر از دست دادن عزیزان و نزدیکان خود چکامه‌های سوزناکی را از خود به جای گذاشتند تا از یک سو، شدت اندوه‌شان را به تصویر کشند و از سوی دیگر، دل دردمند خود را تسلا دهند. خاقانی و ابن نباته مصری که در فقدان فرزندان دلبند خود، سرشک از دیده جاری کردند و بی‌تابی نمودند، در بسیاری از مضامین مرثیه‌هایشان از مشترکات زیادی برخوردارند. این پژوهش در صدد است با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی به بررسی مضامین مشترک مرثیه این دو شاعر در سوگ فرزندانشان بپردازد. با مطالعه‌ای که در مرثیه‌های این دو شاعر انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که گریه، شکوه از روزگار، دوری گزیدن از شادی به سبب از دست دادن فرزند، اهمیت ندادن به دنیا پس از مرگ فرزند، ناامیدی و... از مضامین مشترک در شعر آن‌ها به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


منابع

  1. ابن حجة الحموی، تقی الدین (2004م). خزانة الأدب وغایة الأرب. تحقیق: عصام شقیو، بیروت: دار ومکتبة الهلال- دار البحار.
  2. ابن حجر العسقلانی (1972م). الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة. تحقیق: محمد عبد المعید ضان، الطبعة الثانیة، حیدرآباد: مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
  3. ابن نباته المصری، جمال الدین (بی­تا). دیوان. الطبعة الاولی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  4. احمد بدوی، احمد (1964). أُسس النقد الأدبی عند العرب. الطبعة الثالثة، الفجاله: مکتبة نهضة مصر.
  5. بدیع یعقوب، امیل و میشال عاصی (1432). المعجم المفصل فی اللغة والأدب. الطبعة الأولی. ناب مصطفوی.
  6. بقاعی، ایمان (2006). أحلی ما قیل فی الرثاء. بیروت: دار الکتاب العربی.
  7. خاقانی شروانی، بدیل بن علی (1375). دیوان. به اهتمام منصور جهانگیر (با مقدمه بدیع الزمان فروزانفر)، چاپ اول، تهران: انتشارات نگاه.
  8. زرین کوب، عبدالحسین (1389). دیدار با کعبه جانان: درباره زندگی، آثار و اندیشه خاقانی. چاپ چهارم، تهران: انتشارات سخن.
  9. سجادی، سید ضیاء الدین (1374). شاعر صبح: پژوهشی در شعر خاقانی شروانی، چاپ سوم، تهران: انتشارات سخن.
  10. شمیسا، سیروس (1389). انواع ادبی. ویرایش چهارم، تهران: نشر میترا (الهام یگانه).
  11. الصفدی، صلاح الدین (2000م). الوافی بالوفیات، تحقیق: أحمد الأرناؤوط وترکی مصطفى، بیروت: دار إحیاء التراث.
  12. فروخ، عمر (1981). تاریخ الادب العربی. الطبعة الرابعة، بیروت: دار العلم للملایین.