بررسی ریخت‌شناسانه داستان حسنک وزیر

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

چکیده

چکیده
روایت‌شناسی ‌یا ساختارگرائی ‌رویکردی ‌نوین ‌در مطالعه ‌ادبیات‌داستانی‌ است‌ که‌ در پی یافتن‌ قوانین‌ حاکم ‌بر اجزای‌ داستان‌، کشف ‌ارتباط ‌و پیوند آنان ‌است‌. ولادیمیر پراپ ساختارگرای ‌روس ‌با بررسی ‌صد قصه‌ پریان ‌الگوهای ‌حاکم ‌بر آن‌ها را استخراج ‌کرد، پراپ ‌نشان ‌داد که‌ داستان‌ها‌ برخلاف‌ تنوع‌ و تعدد ظاهری‌ در ژرف ‌ساخت ‌و اعمال‌ و عملکرد شخصیت‌ها یکی هستند. ‌قصه‌ها، داستان‌های ‌کوتاه و رمان ‌را با توجه ‌به‌ این ‌الگوها بررسی ‌کرده‌اند ؛ نتایج این بررسی‌ها ‌اهمیت کار پراپ‌ رامشخص‌ کرده است. تاریخ ‌بیهقی‌ یکی‌ از ارزشمندترین ‌کتاب‌های ‌تاریخی و‌ ادبی‌ ‌‌مربوط ‌به‌ وقایع ‌پادشاهی ‌غزنویان ‌است؛ هنر نویسندگی‌ ‌بیهقی ‌؛این ‌کتاب ‌را از زمره کتب تاریخی ازحیث شیوه مرسوم درنگارش، ‌متمایز کرده‌است وبه آن حالت رمان‌گونگی داده است .تمام ‌وقایع ‌این‌ کتاب ‌ارزش‌ هنری‌ و ادبی‌ یکسان‌دارد، اماازاین میان ؛داستان‌ حسنک‌ وزیر درخشش بیشتری یافته است که می‌تواندبه ‌علت ‌نقل منسجم این واقعه دریک روایت ویا علاقه نویسنده ‌که ازساختارآن قابل درک است ،باشد.مانیزاین داستان راانتخاب نموده ایم تاقابلیت‌ و کارآیی‌ الگوهای‌ ساختارگرائی ‌پراپ‌ را در متن‌ تاریخی ‌بسنجیم.باشیوه توصیفی ،تحلیلی ،اثباتی ،ضمن بررسی وتحلیل پیوندهای ساختاری داستان نتیجه گرفته شدکه الگوهای ولادیمیرپراپ برروی کتب تاریخی قابل بررسی واثبات می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


منابع

1.اسکولز، رابرت (1393). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، ترجمه فرزانه طاهری، چاپ سوم، تهران:  انتشارات آگاه.

2. بیهقی، ابوالفضل (1350). (مجموعه سخنرانی‌های مجلس بزرگداشت ابوالفضل بیهقی) انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. چاپ اول.

3. بیهقی، ابوالفضل (1392). تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب رهبر، چاپ شانزدهم، نشرمهتاب.

4. پارسانسب، محمد (1389). رمان‌تاریخی‌فارسی، چاپ‌دوم، نشرچشمه.

5. پراپ، ولادیمیر  (1368). ریخت شناسی قصه‌های پریان، ترجمه فریدون بدره ای، تهران: توس.

6. توکلی،حمیدرضا (1391). از اشارت‌های دریا بوطیقای روایت درمثنوی،تهران:انتشارات مروارید.

7. داد، سیما (1395). فرهنگ اصطلاحات ادبی،چاپ هفتم،تهران:انتشارات مروارید.

8. ریکور، پل (1384). زما‌ن ‌و حکایت؛ پیکربندی ‌‌زمان ‌در حکایت‌ داستانی، ترجمه ‌مهشید نونهالی، چاپ‌اول‌، تهران: گام‌نو.

9. سرّامی، ‌قدمعلی ‌(1373). از رنگ ‌گل‌ تارنج ‌خاک [شکل‌شناسی‌داستان‌های‌شاهنامه]، نشر علمی فرهنگی.

10. سلدن، راما (1377). راهنمائی ‌نظریه ‌ادبی‌معاصر، ترجمه‌ عباس ‌مخبر، چاپ‌دوم، تهران: طرح‌نو.                              

11. شفیعی کدکنی، محمدرضا (1391). رستاخیز کلمات: درس گفتارهایی دربارۀ نظریۀ ادبی صورتگرایان روس، تهران: انتشارات سخن.

12.هارلند، ریچارد (1385). درآمدی ‌تاریخی ‌بر نظریه ‌ادبی ‌از افلاطون ‌تابارت‌، گروه‌ مترجمان ‌زیر نظر شاپور جورکش‌، چاپ‌دوم، تهران: نشرچشمه.‌

مقالات

13.رضوانیان قدیسه ومریم محمودی نوسر (1392). بررسی لحن درتاریخ بیهقی، کهن نامۀ ادب پارسی سال چهارم، شمارۀ سوم، پاییز 1392، صص113-139.

14. ذوالفقاری حسن (1388). ریخت شناسی افسانه ی عاشقانه گل بکاولی،فنون ادبی(علمی پژوهشی)دانشگاه اصفهان صص 49-62.

15.پروینی خلیل و هومن ناظمیان (1387). الگوی ساختارگرایی ولادیمیرپراپ وکاربردهای آن درروایت شناسی،فصلنامه علمی –پژوهشی «پژوهش زبان وادبیات فارسی» شمارۀ یازدهم، صص 183-203.