تشابهات صوری ادبیات سوررئالیستی در"غزلیات عطّارنیشابوری"

نویسندگان

1 دانشگاه سمنان

2 عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان

چکیده

مکتب سوررئالیسم حدود یک قرن پیش، توسط آندره برتون در فرانسه بنیان‌گذاری شد. این مکتب براساس اندیشه‌های روانشناسانه فروید، هگل، عرفان‌شرقی و مکاتب پیش از خود به ویژه رمانتیسم و دادائیسم شکل گرفت. سوررئال‌ها، جویندگان"حقیقت برتر" در قرن بیستم بودندکه در پی دستیابی به آزادی کامل از تمام قید و بندها به عصیان علیه تمدن، هنر، اخلاق و دین برمی‌خیزند تا روح، ذهن و نیروی درون خود را دریابند که در پی این جستجوها، به حقایقی شگرف نائل می‌شوند؛ کشف و توجه به ضمیر ناخودآگاه و دستیابی به دنیایی دیگر که فارغ از ماده و حواس است، هیجان و شور جدیدی در آنان ایجاد کرد. سوررئال‌ها تناقض‌ها را با تأویلات خود و درهم‌آمیختن رؤیا و واقعیت از میان برداشتند؛ بدین -ترتیب است که دیوانگان، ارزشمند؛ خواب، بااهمیت و تخیل، آزاد می‌شود. آنچه باعث ایجاد رابطه بین مکتب سوررئالیسم و غزلیات عطار می‌شود، تشابهات (هرچند صوری) در قواعد سوررئالیسم و غزلیات قلندرانه عطار است؛ تخیل رها از سلطه و قدرت محدودکننده عقل، بدیهه‌گویی، پرداختن به روح و ضمیرناخودآگاه، رویارویی ذهن و عین، شکل‌گیری زبانی غریب و متناقض، کشف امور غیبی و شگفت در اثر دید تازه به جهان و هستی، از اصلی‌ترین پیوندهای بین سوررئالیسم و غزلیات قلندرانه عطار است. مقاله حاضر به مقایسه شیوه رسیدن عارف و سوررئالیست به حقیقت برتر و بیان تفاوت‌ها و شباهت‌های بین این دو خواهد پرداخت و همچنین چگونگی کاربرد عناصر سوررئالیستی وکارکرد زبان سوررئال در غزلیات عطار را مورد بررسی قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


  1. آدونیس (علی احمد سعید) (1385). تصوف و سوررئالیسم، ترجمه حبیب ا... عباسی،  نشرسخن، تهران.
  2. انصاری، خواجه عبداله. (1371). مقامات و مقالات (مقامات العارفین)، به تصحیح و ترتیب حامد ربانی، نشرگنجینه، تهران.
  3. براهنی، رضا. (1371). طلا در مس، (ج1)، نشرنویسنده، تهران.
  4. برتون، آندره. (1383). گفتگو با آندره برتون، سرگذشت سوررئالیسم، ترجمه عبدالله کوثری، نشر نی، چاپ دوم، تهران.
  5. برونل، پیر و دیگران. (1388). تاریخ ادبیات فرانسه، (ج5: قرن بیستم) ترجمه نسرین خطاط و مهوش قویمی، نشر سمت، تهران.
  6. بیگزبی. سی. و. ای. (1392). دادا و سوررئالیسم، ترجمه حسن افشار، نشر مرکز، چاپ هفتم، تهران.
  7. پورنامداریان، تقی. (1390). دیدار با سیمرغ، پژوهشگاه علوم انسانی، چاپ پنجم، تهران.
  8. توکلی، حمیدرضا. (1391). از اشارت­های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی، چاپ دوم، نشر مروارید، تهران.
  9. ثروت، منصور. (1390). آشنایی با مکتب های ادبی، نشرسخن، چاپ سوم ، تهران.
  10. حیدری، محبوبه. (1383). «تصویر سوررئالیستی عشق و زن در بوف کور»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 85 و86 ، تهران.
  11. رید، هربرت. (1371). معنی هنر، ترجمه نجف دریابندری، امیرکبیر، چاپ چهارم، تهران.
  12. سیدحسینی، رضا. (1376). مکتب­های ادبی، نشر نگاه، تهران.
  13. شمیسا، سیروس. (1388). نقد ادبی ( ویرایش دوم)، نشر میترا ، تهران.
  14. عطار نیشابوری. (1390). دیوان اشعار، به اهتمام و تصحیح تقی تفضلی، علمی و فرهنگی، چاپ سیزدهم، تهران.
  15. فتوحی، محمود. (1389). بلاغت تصویر، سخن، چاپ دوم، تهران.
  16. متیوز، جی. اچ. (1375). آندره برتون، ترجمه کاوه میر عباسی، کهکشان (کتاب 65 - نسل قلم)، تهران.
  17. یونگ، کارل گوستاو. (1377). تحلیل رویا، ترجمه رضا رضایی، افکار، تهران.