نقد و بررسی نقش قهرمانان درافسانه های جواهرالاسمار(طوطی نامه) الثغری

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان همدان

2 عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور تفت

چکیده

جواهرالاسمار تألیف عماد بن محمد الثغری(متولد 713 - تا 715 ه.ق)، از افسانه‌های عامیانۀ غنایی- تمثیلی است که به روش هزار و یک‌شب بیان شده‌است. ‌‌‌قالب کلی داستان شبیه چهل‌طوطی یا طوطی‌نامه است. مجموعۀ داستان‌های کوتاه و مرتبط و تمامشان دربارۀ فریبکاری زنان است. جواهرالاسمار ماجرای تلاش‌های طوطی سخندان جهت منصرف‌کردن «ماه شکر» از دلبستگی به جوانی امیرزاده‌ است. طوطی سخندان را «صاعد» در آغاز تجارتش خریده‌است و سودهای کلانی از جانب او نصیبش شده‌است. به‌این‌جهت، خاطر طوطی را خیلی می‌خواهد و در هنگام سفر از ماه‌شکر می‌خواهد که مواظب او باشد و در کارها با او مشورت‌کند. در جواهرالاسمار، راوی طوطی، دانای‌کل است که گویی از همه‌چیز و همه‌جا، خواه در گذشته خواه در آینده آگاهی دارد و با طرح داستان‌های تمثیلی و اندرزی در مدت 52 شب ماه شکر را از نیّتی شوم بر حذر می‌دارد. در‌ این مقاله پس از ارائة ساختار متن، قهرمانان که در دو گروه زمینی و فرا زمینی دسته‌بندی شده‌اند، از نظر نقش و کارکرد، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. حاصل کار نشان‌می‌دهد تنوع قهرمانان در داستان‌های عامیانه گسترده نیست و بیشتر قهرمانان در جواهر الاسمار حیوانات هستند.

کلیدواژه‌ها


  1. آذر. امیر اسماعیل. (1387). ادبیاتایراندرادبیاتجهان. چاپ اول. تهران. نشرسخن.
  2. اسدی طوسی. (1354). گرشاسب نامه، با تصحیح حبیب یغمایی، تهران: طهوری.
  3. الثغری، عماد بن‌محمد. (1385). جواهرالاسمار، به اهتمام شمس‌الدین آل‌احمد، چاپ دوم، تهران: فردوس.
  4. پراپ، ولادیمیر. (1386). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران: توس.
  5. تقوی، محمد. (1376). بررسی حکایت‌های حیوانات، چاپ اول، تهران: روزنه.
  6. زرین کوب. عبدالحسین. (1383). یادداشت‌هاو اندیشه‌ها. چاپ دوم. تهران: نشر سخن.
  7. صفا، ذبیح اله. (1387). حماسه سرایی در ایران، تهران: امیرکبیر.
  8. فردوسی، ابوالقاسم. (1379). شاهنامه ج 1، بر اساس چاپ مسکو، به کوشش سعید حمیدیان، تهران : قطره.
  9. گریم. یاکوب کارل وویلهلم کارل. (1382). قصه‌هاوافسانه‌ها.چاپ دهم.تهران: بی جا
  10. محمدی.محمدهادی، قائینی، زهره. (1384). تاریخادبیاتکودکانایران. چاپ اول.تهران: نشرچیستا

 

ب: مقالات

  1. بالانی، پیوند، (1384). «قصه‌های عامیانه و طوطی نامه»، ادبیات داستانی، ش 88، صص 25 تا 29.
  2. ذبیح نیا عمران، آسیه (1394). مآخذ داستان‌ها و افسانه‌های جواهر الاسمار، مجله پژوهش ادبی و بلاغی دانشگاه پیام نور مشهد، دوره 3، شماره 4، صص 22- 34.
  3. --------------- (1395). پیکرگردانی در افسانه‌های جواهر الاسمار، مجله فرهنگ و ادبیات عامه، دوره 4، شماره 8، صص 72- 90.
  4. -------------- ( 1395). شرایط عشق و صفات عاشق و معشوق در جواهر الاسمار، مجله ادب غنایی، دوره 13، شماره 24، صص 117- 132.
  5. عباسی، سکینه؛ جلالی پندری، یداله. (1391). «نقد و بررسی کارکرد انواع قهرمانان در قصه عامیانه جنیدنامه»، مجله بوستان ادب، شیراز، ش 3، صص 93 تا 114.
  6. گرجی، ابراهیم. (1384). «درآمدی بر طوطی نامه با جذابیّت‌های امروزین»،کیهان فرهنگی، ش229، صص 45 تا 46.
  7. نبی لو، علیرضا؛ اکبری، منوچهر. (1386). «تحلیل عناصر داستانی طوطی نامه»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی، ش 18، صص 141 تا 163.