بازخوانی شخصیت های زن مذهبی و تاریخی در شعر محمود درویش

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار

4 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

محمود درویش شاعر مشهور فلسطینی که یکی از بزرگ‌ترین شاعران نوگرای معاصر عربی است که با استفاده از انواع هنجارگریزی از شعر آشنایی‌زدایی کرده و در آن نوآوری ایجاد کرده است. او در اشعار خود نام بسیاری از شخصیت‌های تاریخی و مذهبی زنان را در شعرش ذکر کرده است. پژوهش حاضر نیز بر آن است با کاوش در اشعار محمود درویش کاربرد نام شخصیت‌های بزرگ تاریخی و دینی زنان را مورد بحث و بررسی قرار دهد و نقش آن را در فرآیند هنجارگریزی در اشعار درویش را ذکر کند. بر اساس یافته‌های پژوهش محمود درویش با ذکر نام هفت تن از شخصیت‌های تاریخی و مذهبی که عبارتند از حضرت مریم، مریم مجدلیه، بلقیس، هاجر همسر حضرت ابراهیم، سمیه اولین زن شهید، شهرزاد قصه‌گو و هلن همسر منالئوس در اشعارش نوعی هنجارگریزی واژگانی خلق کرده است. محمود درویش نام این زنان را تنها برای نشان دادن شناخت و آگاهی خود از این شخصیت‌ها در شعرش ذکر نکرده است، بلکه هدف او فرار از قواعد و هنجارهای عادی کلام است و می‌خواهد با این کار از شعرش آشنایی‌زدایی کند و شعرش را از تقلیدی بودن و یکنواختی بزداید و آن را پدیده‌ای نو و بدیع کند.

کلیدواژه‌ها


  1. الآبی، أبو سعد منصور بن الحسین (2004). نثر الدر، عدد الأجزاء7، تحقیق: خالد عبد الغنی محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  2. الأبشیهی، شهاب الدین محمد بن أحمد أبی الفتح. (1986).  المستطرف فی کل فن مستظرف؛ تحقیق: مفید محمد قمیحة، الطبعة الثانیة، لبنان: دارالکتب العلمیة.
  3. ابن منظور. (1990). لسان العرب، چ 1، بیروت: دار الصادر.
  4. أدونیس. (1983). الثابت والمتحول، چ 4، بیروت: دار العودة.
  5. بیضون، حیدر توفیق. (1991). محمود درویش شاعر الأرض المحتلة؛ بیروت: دارالکتب العلمیة.
  6. ثمینی، نغمه. (1379). عشق و شعبده (پژوهشی در هزار و یک شب). تهران: نشر مرکز.
  7. الجابری، محمد عابد. (1991). التراث و الحداثة، چ1، بیروت: دار البیضاء.
  8. الجیوسی، سلمی. (1997). موسوعة الأدبی الفلسطینی المعاصر؛ بیروت: المؤسسة العربیة.
  9. حمدان، عبد الرحیم. (2007). استدعاء الشخصیات الوطنیة والجهادیة والتراثیة فی دیوان حدیث النفس للشاعر الشهید عبد العزیز الرنتیسی، مجلة الجامعة الإسلامیة، المجلد الخامس العشر، العدد الأول.
  10. حنفی، حسن. (1992). التراث والتجدید، چ 4، بیروت: المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع.
  11. خلیل حجا، میشال. (1999). الشعر العربی الحدیث من أحمد شوقی إلی محمود درویش؛ بیروت، دار العودة.
  12. درویش، محمود. (1994). محمود درویش، الأعمال الکاملة؛ ریاض الرئیس للکتب و النثر.
  13. ستاری، جلال. (1384). هزار و یک شب و افسانۀ شهرزاد (کوششی برای دریافت یک قصه از لحاظ روانشناسی). تهران: بامداد.

14. سحبون، علی رحومة. (2007). إشکالیة التراث والحداثة فی الفکر العربی المعاصر بین محمد عابد الجابری و حسن حنفی انموذجا، الأسکندریة: توزیع منشأة المعارف.

  1. سمکنا، محمد عیسی. (2002). الصورة الفنیة فی شعر رواد الرابطة القلمیة، دمشق: دارالفکر.

16. السکویت، عبدالله بن خلیفة بن دخیل. (2008). استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر السعودی من عام 1351هـ إلی نهایة 1426هـ، الریاض: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة.

  1. السکاف، ممدوح. (2008). الشاعر الکبیر الراحل محمود درویش بین مهارة البساطة و مهارة التعقید، دمشق، مجلة الأسبوع الأدبی، رقم 1115.
  2. عباس، احسان. (1384). رویکردهای شعر معاصر عرب، ترجمه حبیب‌اله عباسی، تهران: سخن.
  3. عبدالرحمن، طه. (بی تا). تجدید المنهج فی تقویم التراث، چ2، بیروت: المرکز الثقافی العربی.
  4. العظمة، نذیر. (2008). محمود درویش غارسیا لورکا العرب، دمشق، مجلة الأسبوع الأدبی، رقم 1115.
  5. عید، رجاء. (1985).لغةالشعر، القاهرة: منشأة المعارف.
  6. فیصل الأحمد، نهلة. (2008). نجومیة محمود درویش، دمشق، مجلة الأسبوع الأدبی، رقم 1115.
المساوی، عبدالسلام. (2008). جمالیات الموت فی شعر محمود درویش، بیروت، دارالساقی